Wie regelmatig in Frankrijk komt, ziet ze overal op de kaart staan: de Croque-monsieur; een elegante Franse benaming voor de tosti. Ook heeft monsieur een partner: de Croque-madame. Simpel, krokant en lekker Frans. Maar hoe komen deze monsieur & madame aan hun naam? En wanneer eten Fransen eigenlijk tosti’s?
Parijse oorsprong
De Croque-monsieur dook begin 1900 op in de Parijse bistro. Volgens de overlevering werd hij voor het eerst geserveerd in brasserie Le Bel Âge aan de Boulevard des Capucines. Dicht bij de opera, dus altijd een drukte van belang, vooral na de voorstelling. Dan kwamen theaterbezoekers langs om nog even een stokbroodje ‘jambon beurre’ te eten. Maar op een avond waren de stokbroden op en verzon eigenaar Michel Lunarca een list. Hij nam ‘pain de mie’, witbrood, en belegde dit met ham en kaas (Emmentaler of Gruyère), gratineerde dit even onder de gril ‘et voilà’!
Franse humor
De naam verwijst naar het knapperige karakter: croquer betekent ‘bijten’ met een beetje lawaai. Je hoort er ook het woord ‘krokant’ in. Maar vanwaar het woord ‘monsieur’? Volgens het verhaal had Lunarca de bijnaam ‘kannibaal’ en dat gebruikte hij vaak om grappen te maken. Dus toen klanten hem vroegen wat voor vlees er in het broodje zat, grapte hij ‘la viande de monsieur’. Een broodje met een beetje Franse humor dus.
De Croque-madame verscheen later op het toneel: dezelfde sandwich, met een spiegelei erbovenop. Dat eitje zou lijken op een dameshoed uit die tijd; vandaar de vrouwelijke variant.
Wanneer eet je een croque Mr/Mme?
Nederlanders zijn gewend om hun tosti als een wat uitgebreidere lunch te eten. In Frankrijk is daar geen sprake van; ze staan juist bekend als razendsnelle hap. Even snel in een café, op het terras of thuis als makkelijke maaltijd. Je krijgt hem of haar vaak geserveerd met een eenvoudige groene salade en frietjes.
Monsieur, madame et mademoiselle
Zoals bij veel Franse klassiekers zijn er inmiddels talloze varianten. Met geitenkaas, zalm, truffel, of zelfs een vegetarische versie. Deze heet trouwens de Croque-mademoiselle! Sommige chefs geven er een gastronomische draai aan met zuurdesembrood of bakken de tosti in eendenvet. Toch blijft de charme van de Croque-monsieur en madame vooral de eenvoud: een keertje geen haute cuisine, wel een snelle, echt Franse, snack.
PS: wist je dat er sinds 19 april 2020 een internationale Croque-monsieur dag bestaat? Via social media kun je jouw versie van het gerecht delen. Er is zelfs het idee om de Croque-monsieur op de lijst van Unesco Werelderfgoed te zetten…
